Schoolbesturen basisonderwijs twijfelen

COV Houten blokkenconstructie
Op vrijdag 27 mei 2016 werd de Conceptnota Bestuurlijke Optimalisatie goedgekeurd door de Vlaamse regering. Bestuurlijke optimalisatie is een hele uitdaging. Elk schoolbestuur moet zich zo kunnen organiseren dat het onderwijs waarvoor ze bevoegd is, goed is. De opdracht van een schoolbestuur is directeurs en schoolteams versterken om samen kwaliteitsvol onderwijs te realiseren. Sterke schoolbesturen kunnen erin slagen om scholen financieel, materieel en personeelsmatig zo te organiseren dat er ruimte blijft voor autonomie voor hun scholen. Dit is belangrijk want onderwijs krijgt vooral betekenis tussen mensen in concrete omgevingen.
Veel noden

Er zijn veel noden in het onderwijsveld. Het basisonderwijs kijkt reikhalzend uit naar versterking. Het secundair onderwijs wacht op een grondige onderwijshervorming. Met de invoering van het M-decreet voelt het buitengewoon onderwijs dat er nood is aan een herpositionering. Vele kleine schoolbesturen voelen de nood aan meer professionalisering. De verwachtingen over de inhoud van de conceptnota waren daarom hooggespannen. Zou de Vlaamse regering zorgen voor versterkende prikkels die een reorganisatie van het landschap van schoolbesturen de moeite waard maken?
Keuze aan modellen

Alleszins belooft de Vlaamse regering aan de schoolbesturen meer slagkracht. In de plannen zijn drie modellen mogelijk. Schoolbesturen kunnen individueel blijven werken. Ofwel kunnen ze zich verenigen in een samenwerkingsmodel, een ‘vereniging van schoolbesturen’ (VVS). In de VVS maken schoolbesturen gezamenlijk afspraken maar ze behouden wel hun eigen onderwijsbevoegdheid. De financiële stimuli die scholengemeenschappen vandaag krijgen, worden terug in de VVS geïnvesteerd. De laatste optie is een omvorming tot een ‘schoolbestuur met bijzondere kenmerken’ (SBK) waarbij aan één rechtspersoon meer mogelijkheden voor personeelsbevoegdheden en middelen wordt gegeven. De keuze voor deze modellen is ingegeven door de vrijheid van onderwijs en komt tegemoet aan de verschillende mogelijkheden van de bestaande rechtspersonen.

Gedreven door beloftes

Gedreven door beloftes van meer efficiëntie en versterking zijn basisscholen al sinds de jaren negentig bezig met schaalvergroting en samenwerkingsprocessen. De samenwerking heeft niet geleid tot een oplossing voor de financiële noden van het basisonderwijs. Dat werd gaandeweg duidelijk. Het geloof in beloftes is weg. 
Wel hebben de scholengemeenschappen geleid tot zeer waardevolle samenwerkingen op basis van gedeelde waarden en verbinding in visies.

Met andere ogen

Het model van de VVS sluit het sterkste aan bij de bestaande scholengemeenschappen. Beslissen om toe te treden tot een SBK is een veel grotere stap. Naast nog maar eens een schaalvergroting betekent dit ook werken met andere advies- en beslissingsstructuren, andere visies op personeel, organisatie en financieel beheer. Een structuurverandering betekent cultuurverandering.
We constateren dat schoolbesturen basisonderwijs twijfelen. Wanneer basisscholen de mogelijke effecten van schaalvergroting bestuderen, doen ze dat vooral vanuit de vraag of opvoeding en onderwijs er beter van worden. Hun blik richt zich niet zozeer op efficiëntie en het rationeel gebruik van middelen. De ervaringen uit het verleden, het achterwege blijven van een investeringsplan basisonderwijs en ook de mogelijke gevolgen van de modernisering van het secundair onderwijs versterken de twijfel. Zelfs de belofte van een niveau-overschrijdende samenwerking ten voordele van het basisonderwijs is onvoldoende zeker. Er zijn voor de versterking van het basisonderwijs andere garanties nodig.


Marianne Coopman
Algemeen secretaris
(Hoofdartikel uit Basis-8)